PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت چیست؟

پلاسمای غنی از پلاکت یکی از روش‌های اتولوگ در پزشکی است؛ یعنی ماده تزریقی از خون خود فرد تهیه می‌شود.

در فرآیند PRP ابتدا مقدار مشخصی از خون بیمار گرفته می‌شود. سپس با استفاده از فرآیند جداسازی، اجزای مختلف خون از یکدیگر جدا می‌شوند تا پلاسمایی با غلظت بیشتری از پلاکت به دست آید.

این ماده سپس با توجه به تشخیص پزشک در محل مورد نظر تزریق می‌شود.

پلاکت‌ها علاوه بر نقش خود در انعقاد خون، حاوی مواد زیستی مختلفی هستند که در فرآیندهای مربوط به ترمیم بافت نقش دارند. همین موضوع اساس استفاده از PRP در برخی کاربردهای پزشکی و ورزشی است.

PRP چگونه عمل می‌کند؟

پلاکت‌ها حاوی فاکتورهای رشد و پروتئین‌های مختلفی هستند که در فرآیندهای سلولی و ترمیمی بدن نقش دارند.

نظریه استفاده از PRP این است که افزایش موضعی این مواد در محل آسیب ممکن است برخی فرآیندهای زیستی مرتبط با ترمیم و بازسازی بافت را تحت تأثیر قرار دهد.

با این حال، مکانیسم زیستی PRP به‌تنهایی به معنی اثربخشی قطعی بالینی نیست. مطالعات مربوط به PRP در بیماری‌های مختلف نتایج متفاوتی داشته‌اند.

حتی دو محصول PRP می‌توانند از نظر تعداد پلاکت، مقدار گلبول سفید، حجم تزریق و روش آماده‌سازی تفاوت داشته باشند؛ بنابراین نمی‌توان نتایج تمام مطالعات PRP را دقیقاً یکسان در نظر گرفت.

تزریق PRP چگونه انجام می‌شود؟

۱. بررسی و تشخیص

پیش از انجام PRP باید علت درد یا آسیب مشخص شود. معاینه پزشکی و در صورت نیاز تصویربرداری می‌تواند برای تشخیص دقیق مورد استفاده قرار گیرد.

۲. نمونه‌گیری خون

مقدار مشخصی از خون خود بیمار گرفته می‌شود.

۳. آماده‌سازی PRP

نمونه خون با روش مناسب پردازش می‌شود تا پلاسمای مورد نظر با غلظت بالاتری از پلاکت آماده شود.

۴. آماده‌سازی محل تزریق

محل مورد نظر ضدعفونی می‌شود و در صورت نیاز اقدامات لازم برای کاهش ناراحتی بیمار انجام می‌گیرد.

۵. تزریق

PRP در محل مورد نظر تزریق می‌شود. در برخی شرایط، پزشک ممکن است برای افزایش دقت از روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی استفاده کند.

۶. پیگیری

پس از تزریق، برنامه فعالیت، توانبخشی و زمان مراجعه بعدی بر اساس نوع آسیب و شرایط بیمار تعیین می‌شود.

کاربردهای PRP چیست؟

PRP در حوزه‌های مختلف پزشکی مورد مطالعه قرار گرفته است. در پزشکی ورزشی و مشکلات اسکلتی ـ عضلانی، استفاده از آن بیشتر در شرایطی مانند برخی تاندینوپاتی‌ها و آرتروز زانو مورد بررسی قرار گرفته است.

کاربردهای PRP باید بر اساس شواهد مربوط به همان بیماری بررسی شود، زیرا نتایج یک بیماری را نمی‌توان به بیماری دیگر تعمیم داد.

• برخی تاندینوپاتی‌ها
• برخی آسیب‌های ناشی از ورزش
• برخی مشکلات تاندونی مزمن
• برخی موارد آرتروز زانو
• بعضی مشکلات بافت نرم

مناسب بودن PRP برای هر یک از این موارد باید پس از تشخیص و بررسی شرایط بیمار مشخص شود.

تزریق PRP برای زانو

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای PRP در حوزه اسکلتی ـ عضلانی، بررسی استفاده از آن در افراد مبتلا به آرتروز زانو است.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که PRP می‌تواند در بعضی بیماران باعث کاهش درد و بهبود عملکرد زانو شود؛ با این حال میزان اثرگذاری در مطالعات مختلف یکسان نیست.

عواملی مانند شدت آرتروز، سن بیمار، وضعیت غضروف، تعداد و نوع تزریق، روش تهیه PRP و شرایط عمومی فرد می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند.

بنابراین نباید به بیمار وعده داده شود که PRP حتماً باعث «ساخت غضروف جدید» یا «درمان قطعی آرتروز زانو» خواهد شد.

PRP در آسیب‌های ورزشی

در پزشکی ورزشی، بازگشت مناسب به فعالیت اهمیت زیادی دارد. PRP به همین دلیل در برخی آسیب‌های تاندونی و بافت نرم مورد مطالعه قرار گرفته است.

با این حال، تزریق PRP نباید جایگزین تشخیص دقیق، اصلاح عوامل خطر، تمرین درمانی و برنامه توانبخشی شود.

در بسیاری از آسیب‌های ورزشی، برنامه توانبخشی هدفمند بخش اصلی درمان است و PRP در صورت مناسب بودن می‌تواند تنها یکی از گزینه‌های درمانی باشد.

PRP برای تاندون

PRP برای برخی تاندینوپاتی‌ها از جمله بعضی مشکلات تاندونی مزمن مورد مطالعه قرار گرفته است.

نتیجه درمان به نوع تاندون، شدت آسیب، مزمن یا حاد بودن مشکل، روش تزریق و برنامه توانبخشی بستگی دارد.

یکی از اشتباهات رایج این است که PRP به‌عنوان روشی برای «ترمیم فوری تاندون» معرفی شود. فرآیند ترمیم بافتی زمان‌بر است و حتی در صورت انتخاب PRP، معمولاً باید یک برنامه توانبخشی مناسب نیز دنبال شود.

مزایای احتمالی PRP

مزایای PRP به نوع بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد. در مطالعات مختلف، برخی بیماران کاهش درد و بهبود عملکرد را تجربه کرده‌اند.

مهم‌ترین مزایای احتمالی

• استفاده از خون خود بیمار
• امکان کاهش درد در برخی شرایط
• امکان بهبود عملکرد در برخی مشکلات اسکلتی ـ عضلانی
• امکان استفاده به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی غیرجراحی
• قابلیت ترکیب با برنامه توانبخشی در شرایط مناسب

این موارد «مزایای احتمالی» هستند و نباید به‌عنوان نتیجه تضمین‌شده برای همه بیماران معرفی شوند.

محدودیت‌های درمان با PRP

PRP یک درمان جادویی نیست و محدودیت‌هایی دارد.

• نتیجه آن برای همه بیماران یکسان نیست.
• شواهد علمی بسته به بیماری متفاوت است.
• پروتکل‌های تهیه و تزریق PRP در مطالعات مختلف یکسان نیستند.
• ممکن است بیمار به بیش از یک جلسه نیاز داشته باشد.
• PRP جایگزین همه روش‌های توانبخشی و درمانی نیست.
• در برخی بیماری‌ها شواهد کافی برای توصیه روتین PRP وجود ندارد.

عوارض PRP چیست؟

از آنجا که PRP از خون خود بیمار تهیه می‌شود، واکنش آلرژیک به خود ماده PRP معمولاً مسئله اصلی نیست؛ اما خود فرآیند تزریق می‌تواند عوارضی ایجاد کند.

عوارض شایع‌تر

• درد محل تزریق
• تورم
• حساسیت یا التهاب موقت
• کبودی
• افزایش موقت درد

عوارض کمتر شایع

• عفونت
• آسیب به ساختارهای اطراف در صورت تزریق نادرست
• واکنش‌های غیرمنتظره به فرآیند تزریق

در صورت ایجاد تب، قرمزی شدید، تورم قابل توجه، ترشح از محل تزریق یا افزایش غیرطبیعی درد، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود.

چه کسانی ممکن است گزینه مناسبی برای PRP نباشند؟

مناسب بودن PRP به وضعیت عمومی فرد و نوع بیماری بستگی دارد. بعضی شرایط ممکن است باعث شوند پزشک انجام PRP را به تعویق بیندازد یا روش دیگری را انتخاب کند.

پیش از تزریق باید پزشک را از بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی، مشکلات مربوط به خونریزی یا انعقاد، عفونت فعال و سایر شرایط پزشکی مطلع کرد.

همچنین در صورت وجود عفونت در محل تزریق، انجام تزریق باید تا زمان رفع مشکل مورد بررسی مجدد قرار گیرد.

مراقبت بعد از تزریق PRP

مراقبت بعد از PRP به محل تزریق و نوع آسیب بستگی دارد. دستور پزشک و برنامه توانبخشی باید در اولویت قرار گیرد.

فعالیت بدنی

معمولاً نباید بلافاصله پس از تزریق به فعالیت شدید یا ورزش سنگین بازگشت. زمان مناسب بازگشت به فعالیت باید بر اساس نوع آسیب تعیین شود.

توانبخشی

در بسیاری از مشکلات اسکلتی ـ عضلانی، تمرین درمانی و اصلاح الگوی حرکتی نقش مهمی در نتیجه درمان دارند. PRP نباید جایگزین توانبخشی شود.

داروها

درباره مصرف داروهای ضدالتهاب و سایر داروها بعد از تزریق باید دقیقاً طبق توصیه پزشک عمل شود؛ زیرا توصیه دارویی می‌تواند با توجه به بیماری و شرایط فرد متفاوت باشد.

PRP چند جلسه لازم دارد؟

تعداد جلسات PRP عدد ثابتی برای همه بیماران نیست.

در برخی شرایط یک تزریق مورد بررسی قرار می‌گیرد و در برخی پروتکل‌ها بیش از یک تزریق انجام می‌شود. تعداد جلسات باید بر اساس بیماری، پاسخ بیمار به درمان و پروتکل مورد استفاده تعیین شود.

بنابراین ادعای اینکه «PRP حتماً با یک جلسه درمان می‌شود» یا «همه بیماران به سه جلسه نیاز دارند» از نظر علمی قابل تعمیم نیست.

PRP بهتر است یا کورتون؟

پاسخ این سؤال به بیماری و هدف درمان بستگی دارد.

کورتیکواستروئیدها بیشتر برای کاهش التهاب و کنترل درد استفاده می‌شوند و در برخی شرایط می‌توانند اثر نسبتاً سریع و کوتاه‌مدت داشته باشند.

PRP با هدف ایجاد یک اثر زیستی و ترمیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما میزان اثربخشی آن در بیماری‌های مختلف متفاوت است.

بنابراین نمی‌توان گفت PRP همیشه بهتر از کورتون است یا برعکس. انتخاب باید بر اساس تشخیص، شدت بیماری و شواهد مربوط به همان بیماری انجام شود.

PRP بهتر است یا تزریق ژل؟

PRP و هیالورونیک اسید دو روش متفاوت هستند و شواهد مربوط به اثربخشی آن‌ها نیز یکسان نیست.

در برخی بیماران مبتلا به آرتروز زانو، PRP در مطالعات مختلف با بهبود درد و عملکرد همراه بوده است؛ اما نتیجه به شرایط بیمار و نوع PRP بستگی دارد.

هیالورونیک اسید نیز در برخی بیماران برای کنترل علائم استفاده می‌شود، اما توصیه‌های راهنماهای پزشکی درباره استفاده روتین از آن متفاوت است.

بنابراین انتخاب بین این دو روش باید به‌صورت فردی انجام شود.

آیا PRP جایگزین جراحی یا فیزیوتراپی است؟

لزوماً خیر.

PRP در صورت مناسب بودن می‌تواند بخشی از یک برنامه درمانی باشد، اما نمی‌توان آن را جایگزین همه روش‌های درمانی دانست.

در بسیاری از مشکلات اسکلتی ـ عضلانی، تشخیص دقیق، اصلاح فعالیت، تمرین درمانی، فیزیوتراپی و کنترل عوامل خطر اهمیت زیادی دارند.

در آسیب‌هایی که نیازمند درمان جراحی هستند نیز PRP نباید باعث به تأخیر افتادن درمان ضروری شود.

مقایسه PRP، کورتون و ژل

شواهد علمی درباره PRP

شواهد علمی PRP یکدست نیست. دلیل مهم آن تفاوت در روش تهیه PRP، غلظت پلاکت، وجود یا عدم وجود گلبول سفید، حجم تزریق، تعداد جلسات و بیماری مورد درمان است.

در برخی مطالعات مربوط به آرتروز زانو، PRP با کاهش درد و بهبود عملکرد همراه بوده است. با این حال، کیفیت شواهد و میزان اثرگذاری بین مطالعات متفاوت است.

در تاندینوپاتی‌ها نیز نتایج متفاوتی گزارش شده و نمی‌توان نتیجه یک تاندون یا یک پروتکل درمانی را به همه آسیب‌ها تعمیم داد.

بنابراین ادعای «PRP درمان قطعی تمام آسیب‌های مفصلی و تاندونی است» با وضعیت فعلی شواهد علمی سازگار نیست.

چه زمانی قبل از PRP باید پزشک شما را معاینه کند؟

اگر درد شدید، محدودیت حرکتی، تورم قابل توجه، آسیب حاد ورزشی، ضعف ناگهانی یا علائم غیرعادی دارید، ابتدا باید علت مشکل مشخص شود.

انجام PRP بدون تشخیص صحیح می‌تواند باعث شود علت اصلی بیماری نادیده گرفته شود یا درمان مناسب به تأخیر بیفتد.

سوالات متداول درباره پلاسمای درمانی PRP